गर्दीतली माणस
मला गर्दीत फिरण आवडत. गर्दीला आपला एक वेगळा रंग स्वभाव,आवाज असतो.त्यानुसार आपण गर्दीतली माणसं वाचत असतो.कोणी घाईतासतो कोणी अगदी रमत गमत असतो.तर कोणी पोलिसी थाटात लेफ्ट -राईट करीत चालत असतो.कोणीतरी सतत आपली नजर भिरभिरवत कोण गुन्ह्याचा तपास करीत असल्यासारखा शोधक नजरेने फिरत असतो.
किती सवयी किती लकबी अणि किती प्रकारचे चालणे ते. आम्ही काही मैत्रिणी सुट्टीत चौपाटीवर जाऊन बसत असू आणि वेळ घालवण्यासाठी आम्ही चालण्याच्या सवयी वरून माणूस कसा असेल ते ठरवण्याचा उद्योग करीत असू.ते करताना मजेचा छंद कधी झाला ते काही कळलेच नाही.पुढे मग जेव्हा कधी प्रवासाला जात असे तेव्हा मधल्या काळात हा छंद जोपासता येऊ लागला.
अगदी आवाजापासून ते चालणे,कपडे,केसाची स्टाईल यावरून माणूस समजून घ्यायचा प्रयत्न करीत असता.
एक दिवस मला त्या भेटल्या कोण होत्या माहीत नाही पण साधी वायलची सौम्य रंगाची साडी.केसाचा बाळबोध वळणाचा शेपटा डोळ्याला चश्मा टापटीप म्हणता येतील अशा साधारण पन्नाशीच्या बाई.रंगाने गो-यापान जाणीवपूर्वक स्वतःला निरोगी राखण्यासाठी खटपट करीत असाव्यात असे वरकरणी वाटायला लागले.अगदी माझ्या समोर खिडकीशी येऊन बसल्या त्या माझे डोळे त्यांचा वेध घेत होते.त्या आल्यानंतर. त्यानी आपल्या पर्समधून एक फडकवजा कपडा काढला आणि खिडकीच्या कठड्यावर पसरला.दुसरा कपडा काढून. त्याने बाक पुसला अणि बोट फिरवून त्यावर. धूळ नसल्याची खात्री करून मग त्या बाकावर बसल्या.
मी मनात म्हणू लागले आयला!बाई चळीष्ट दिसतेय बहुतेक स्वच्छतेच्या खूळ डोक्यात असणार. आईचे शब्द आठवले माणसाच्या कोणत्याही सवयीमागे काहीतरी मीमांसा असते तेव्हा अचानक मत बनवू नकोस आता नाशिक पर्यंतचा वेळ फार मस्त जाणार.तेवढ्यात अग नीला! हे घे ना असा आवाज आला आणि त्या बाई एखाद्या तरुणीला लाजवेल अशा उत्साहाने पटकन उठून पळत गेल्या. माझी मान त्यादिशेने आपसूकच वळली पहाते तर साधारण पंचावन्न साठीचे एक गृहस्थ त्यांच्या हातात तीनपुडी स्टिलचा लहान टिफिन,पाण्याच्या तीन-चार बाटल्या,केळी,चिकू,असलेली भलीमोठी पिशवी घेऊन आत आले होते.बॅग,पिशवी यांचे वजन घेऊन ते गृहस्थ वैतागल्या सारखे वाटतच होते. नीलाताईनीच त्यांच्या हातातली पिशवी घेतली आणि त्या परत आपल्या जागी येऊन बसल्या.
का कोणजाणे पण ते गृहस्थ मला आवडले.त्या मानाने नीलाताई थोड्या रिझर्व वाटल्या.मला गाडीत बसवायला असलेल्या माझ्या भावाशी त्या गृहस्थांच इतक छान सूत जमल माझा भाऊ आणि ते वयातल्या अंतर विसरून गप्पा मारत होते.अगदी एकमेकांना टाळ्या देत होते..गाडी सुटायला पाच मिनीट असताना भावानी मला एक स्प्राईटची बाटली आणून दिली. त्यावेळी नीलाताईंच्या कपाळावर सूक्ष्म अाठी दिसली पण जनरेशन गॅप म्हणून मी दुर्लक्ष केल. गाडी सुरू झाली.
काका मोठे गप्पीष्ट होते.बोलका स्वभाव असल्याने आमच्या वयातल्या अंतर राहिलच नाही.अगदी राजकारणापासून ते हाॅलीवूड,बाॅलिवूड,अमिताभ बच्चन,वर गप्पा सुरू होत्या.
अर्थातच बिग बी आल्यावर रेखाच येणही अपरिहार्य होत.प्रथमच मी नीलाताईंचा आवाज ऐकला "बास झाला थिल्लरपणा काही वयाची चाड आहे की नाही" आमच्या चर्चेला एकदम ब्रेक लागला. आता नीलाताई माझ इनव्हेस्टीगेशन करीत होत्या.टिपिकल बायकी प्रश्न होते."लग्न झालय का?ठरलय का?नाशिकला कशाला जातेय. तिकडे कुठे उतरणार वगैरे वगैरे. प्रश्न इतक्या फोर्सनी येत होते की उत्तरं देण शक्यच नव्हत तेव्हा मी सेमिनारला जातेय मामाच्या घरी उतरणार आहे. अग! मग सेमिनारमध्ये जेवायची सोय असते तिकडे जेवणार का? नीलाताईंनी विचारल. नाही मामी डबा देईल! तो घेऊन जाणार. मी म्हटले. त्या वेळी त्यांचा चेहरा जरा शांत झाल्यासारखा वाटला.मग विचार केला सध्या आपले ग्रह उच्चीचे नाहीत तेव्हा मौनं सर्वार्थ साधनम् म्हणून मी स्प्राइटची गुळणी तोंडात घेऊन बसून राहिले.माझी सुटका इगतपुरी स्टेशनन केली.मी काकांना विचारल," काका वडा खाणार का?"मी आणते. त्या क्षणी काका एकदम कावरे बावरे झाले. त्यांनी निलाताईंकडे पाहिले. नीलाताई कोणत्यातरी प्रचंड दबावा खाली असल्यासरख्या दिसत होत्या. ते म्हणाले चल "मी येतो तुझ्या बरोबर वडा आणायला पण खाणार मात्र नाही." नीलाताईंचा चेहरा जरासा तणावमुक्त झाल्यासारखा दिसला.
मी वडा-पाव घेऊन आले. नीलाताईंनी त्यांच्या पिशवीतून पोळी आणि बटाट्याच्या भाजीचा डबा उघडला.डीश काढली ती डिश टीश्यून चार चार वेळा पुसली चमचा पुसला मग त्यात पोळी-भाजी वाढून दिली काका खायला सुरवात करणार तोच "अहो सॅनिटायझरनी हात धुवा" गरीब बिचारे काका एखाद्या आज्ञाधारक मुलाप्रमाणे हात धुऊन एक आवंढा गिळून पोळी भाजी खाऊ लागले.नंतर नीलाताई एक पाण्याची बाटली घेऊन टाॅयलेटकडे गेल्यावर काका,एकदम घाईत असल्यासारखे मला म्हणाले "आण आण तो वडा कर्नल नाही तो पर्यंत संपवतो" माझ्या कडून घेतला वडा खाऊन होत नाही तोच नीलाताई टणटणतच आल्या *काय तरी बाई अस्वच्छता काही खरच नाही.कसा प्रवास करायचा या अस्वच्छतेतून.सगळी पाण्याची बाटली ओतली तेव्हा स्वच्छ वाटले* *नीला घाबरू नको आपल्याकडे अजून दोन बाटल्या आहेत त्या संपल्यातर आपण विकत घेऊ तू ट्रेन स्वच्छ कर* 😁काका हसत म्हणाले.आणि माझ्याकडे पहात डोळे मिचकावत हसत सुटले.
माहित आहे तुम्ही माझी चेष्टा करताय पण एकदा आलेल्या अनुभवाने माणूस शहाणा होतोना! अचानक त्या माझ्याशी बोलायला लागल्या."मागच्या वर्षीचीच गोष्ट आहे.माझा नातू आणि सासूबाई फुडपाँयझनिंग होऊन गेल्या.काय तर फक्त बटाटावडा खाल्ला त्या दोघांनी तसा आम्ही सगळ्यांनीच खाल्ला होता.मग तेच दोघे का बळी गेले?सासूबाईंच समजू शकते ग मी त्यांनी त्यांच आयुष्य परीपूर्ण जगून घेतल होत.पाण माझ्या सहा वर्षाच्या नातवाने काय गुन्हा केला होता ग! हे मेले कोणत्या तेलात काय तळतात,काय कसले अन्नपदार्थ वापरतात,हात अस्वच्छ,भांडी अस्वच्छ,माणसं अस्वच्छ मग पाॅयझनिंग होईल नाहीतर काय?येवढासा तो जीव त्याला झालेल्या उलट्या,जुलाब,त्यामुळे मलूल पडलेला चेहरा अजून डोळ्यासमोरून जात नाही.डाॅक्टरांनी त्याच्या हातापायात टोचलेल्या सुया त्याचा त्या वेदनेच्या पलिकडे पोहोचलेला जीव मी मी या डोळ्यांनी पाहिला आहे.त्याच थंड झालेल शरीर माझ्याच मांडीवर होत.काय मिळाल ते दूषित खाऊन.माझा नातू तर हातचा गेला.पण ही अस्वच्छता गेली नाही.माझ्याकडून मी माझ्या माणसाना जपण्याचा प्रयत्न करते मी काय चूक करते का ग?
माझ्या हातातल्या कोल्ड ड्रिंकचा चहा झाला होता.कोणीतरी मस्तकावर घणाचे घाव घालून मेंदूचे चूर्ण करतेय असे वाटत होते.
तितक्यात काका.म्हणाले त्या दिवसापासून मी प्रवासात हमाल झालो आहे.अग नीला भरून देईल ती पिशवी उचलायला हमाल तगडा हवा ना नाहीतर हमालाला सामान कस उचणार!अग मुली माझी ही जोहरजबी आहे.आणि सांग बर ही बावना वर्षाची वाटते का?पस्तीशीची वाटते की नाही.ओके नीला मॅडम आपकी इस सेहत का राज क्या है?
"चला काही तरीच तुमच" अस म्हणत नीलाताई गप्प बसल्या तर काकांनी माझ्याकडे पहात डोळे मिचकवत निश्वास सोडला.
आजूनही कधी प्रवासाला निघाले तरी मला त्यांची म्हणजे नीलाताईंची आठवण येते.मी प्रवासभर त्यांनाच शोधत असते.
माणसाच्या प्रत्येक सवयीमागे काहीतरी मीमांसा असतेच हे वाक्य मला नीलाताईंनी पटवून दिले.
- तृप्ती लोणकर
#ज्ञानभाषामराठीप्रतिष्टान
No comments:
Post a Comment